MachLac.comMạch Lạc
Nói và viết mạch lạc hằng ngày

Cách nói chuyện không lan man: trả lời câu hỏi trước rồi mới giải thích

Muốn nói chuyện không lan man, hãy đặt câu trả lời lên câu đầu tiên rồi mới kể lý do. Bài chỉ cách làm với từng kiểu câu hỏi và cách biết lúc nên dừng.

Two Vietnamese coworkers chatting over iced tea at a small sidewalk table, one answering with a short open hand gesture, seen from the side, faces soft, morning light

Cách nói chuyện không lan man đơn giản nhất là đổi thứ tự: nói câu trả lời ngay câu đầu tiên, sau đó mới giải thích vì sao. Người hỏi "mai có đi được không" cần nghe "được" hoặc "không" trước, còn chuyện xe hỏng, lịch họp đổi giờ là phần đến sau. Khi câu trả lời nằm ở cuối một tràng dài, người nghe phải giữ mọi chi tiết trong đầu mà chưa biết chúng dẫn tới đâu, nên họ thấy mình đang nghe lan man.

Phần dưới giải thích vì sao người ta hay kể từ đầu, cách áp dụng thứ tự "đáp trước, giải thích sau" cho từng kiểu câu hỏi, cách nói khi chưa có câu trả lời chắc chắn, và mấy dấu hiệu cho biết người nghe đã nghe đủ.

Lan man thật ra là gì: câu trả lời bị chôn ở cuối

Nhiều người nghĩ lan man là nói dài. Không hẳn. Một câu chuyện dài mười phút trong bữa cơm vẫn có thể rất dễ theo. Thứ làm người nghe thấy lan man là họ không biết những gì đang nghe sẽ dẫn tới đâu. Họ hỏi một câu, nhận về một chuỗi chi tiết, và phải tự đoán chi tiết nào là quan trọng. Càng đoán lâu, họ càng mệt, và cuối cùng họ ngắt lời bằng câu quen thuộc: "Thế rốt cuộc là sao?"

Hãy nhìn một ví dụ. Mẹ hỏi: "Con có về ăn cơm tối không?" Bản lan man: "Hôm nay công ty có buổi họp dời sang chiều, rồi chị trưởng phòng bảo làm thêm cái bảng, mà cái bảng đó phải chờ số liệu bên kho, bên kho thì chưa gửi, nên chắc con phải ngồi lại, chắc tầm tám giờ, nên chắc không về kịp." Bản đáp trước: "Con không về ăn tối được mẹ ạ. Chiều nay họp dời giờ, con phải ở lại làm bảng số liệu, khoảng tám giờ mới xong."

Hai bản có cùng thông tin. Điều khác duy nhất là vị trí của chữ "không". Ở bản đầu, mẹ phải nghe hết bốn chi tiết mới biết có nên nấu phần cho con. Ở bản sau, mẹ biết ngay ở câu đầu, và phần lý do lúc đó trở thành thông tin thêm chứ không còn là một câu đố. Lan man, nói gọn lại, là khi câu trả lời bị chôn dưới phần dẫn dắt.

Vì sao mình hay kể từ đầu thay vì trả lời ngay

Kể theo thứ tự thời gian là cách bộ nhớ tự nhiên nhất. Khi được hỏi, đầu óc mình lần lại sự việc từ điểm bắt đầu, và miệng nói theo đúng đường lần đó. Người nói thấy rất hợp lý, vì với họ mỗi chi tiết đều dẫn tới chi tiết kế tiếp. Nhưng người nghe chưa có điểm đến trong đầu, nên chuỗi chi tiết ấy với họ chỉ là những mảnh rời.

Lý do thứ hai là ngại. Khi câu trả lời là "không", "chưa xong" hay "em làm hỏng rồi", người ta có xu hướng rào trước bằng hoàn cảnh, mong rằng người nghe hiểu cho trước khi nghe tin xấu. Ý định đó tốt, nhưng kết quả thường ngược lại. Người nghe sốt ruột, đoán trước điều xấu, và có khi đoán còn nặng hơn sự thật. Khi tin xấu tới, họ đã mệt vì phải chờ.

Lý do thứ ba là người nói chưa tự trả lời được trong đầu. Họ nói để nghĩ, nghĩ tới đâu nói tới đó. Đây là trường hợp đáng chú ý nhất, vì cách sửa không nằm ở miệng mà ở hai giây im lặng trước khi mở lời. Chỉ cần tự hỏi "câu trả lời ngắn nhất là gì", thứ tự của cả đoạn sẽ tự sắp lại.

Đáp trước, giải thích sau: so ba cặp câu nói

Bảng dưới đặt cạnh nhau bản kể từ đầu và bản đáp trước cho ba câu hỏi rất đời thường. Để ý rằng bản đáp trước không ngắn hơn bao nhiêu, nó chỉ đổi chỗ câu chốt.

Câu hỏiKể từ đầuĐáp trước, giải thích sau
Xe sửa xong chưa anh?Sáng nay thợ tháo ra thì thấy cái bơm xăng có vấn đề, phải đặt hàng, hàng thì chiều mới về…Chưa xong em ạ, mai mới lấy được. Thợ phải đặt thêm bơm xăng, chiều nay hàng mới về.
Cuối tuần nhà mình đi đâu?Thì lúc đầu định về quê nhưng ông bảo đang sửa nhà, rồi bà ngoại lại hỏi…Cuối tuần nhà mình sang bà ngoại. Quê nội đang sửa nhà nên dời sang tháng sau.
Hồ sơ nộp được chưa?Hôm qua chị ra phường, người ta bảo thiếu một bản sao, chị về photo…Nộp rồi em, sáng nay chị nộp xong. Hôm qua thiếu một bản sao nên phải đi hai lần.

Có thể thấy phần lý do vẫn còn nguyên. Người nghe không mất thông tin nào, họ chỉ được biết kết quả sớm hơn. Đó là toàn bộ bí quyết, nghe thì dễ nhưng cần tập vì nó đi ngược thói quen kể theo thời gian.

Ba kiểu câu hỏi và câu đầu tiên nên là gì

Câu hỏi có hoặc không. Câu đầu là "có", "không", "rồi", "chưa", kèm một chi tiết quan trọng nhất. "Chưa, thứ năm mới xong" tốt hơn một câu "chưa" trơn, vì người nghe thường hỏi ngay "khi nào". Đừng mở bằng "thì là thế này", vì nó báo hiệu một tràng dài sắp tới.

Câu hỏi chọn một trong vài thứ. Câu đầu là lựa chọn. "Lấy màu xanh" rồi mới "vì màu trắng dễ bẩn". Nếu chưa chọn được, câu đầu nói rõ còn phân vân giữa hai cái nào, để người hỏi biết vòng lựa chọn đã hẹp lại tới đâu.

Câu hỏi vì sao, thế nào. Kiểu này dễ lan man nhất vì nó mời giải thích. Câu đầu nên là lý do chính, gói trong một câu: "Vì đường đó đang đào cống." Sau đó mới kể thêm lý do phụ nếu người nghe cần. Với câu hỏi "làm thế nào", câu đầu nói có mấy bước, rồi mới đi vào từng bước.

Câu hỏi mở kiểu "dạo này sao rồi". Đây là chỗ được phép kể, nhưng vẫn nên có một câu khung: "Dạo này bận nhưng vui, chủ yếu vì chuyển việc." Câu khung cho người nghe biết chuyện sẽ xoay quanh việc chuyển việc, và họ theo được cả khi bạn kể dài.

Khi chưa có câu trả lời chắc chắn

Có những câu hỏi mà mình thật sự chưa biết. Lúc đó người ta hay vòng vo vì sợ nói "chưa biết" nghe thiếu trách nhiệm. Thật ra chính sự vòng vo mới làm người hỏi lo hơn. Câu đầu tốt nhất trong trường hợp này là nói rõ tình trạng của câu trả lời: "Chưa chắc, tối nay mới biết." Câu đó vẫn là một câu trả lời, vì nó cho người hỏi biết khi nào nên hỏi lại.

Nếu có một khả năng nghiêng hơn, nói khả năng đó trước: "Chắc là được, nhưng còn chờ lịch của bố." Người nghe nắm được hướng chính, đồng thời biết điều kiện nào có thể làm hướng đó đổi. Tránh kiểu liệt kê mọi khả năng ngang nhau, vì người nghe sẽ không biết nên chuẩn bị cho khả năng nào.

Một mẹo nhỏ là hứa một mốc báo lại. "Chưa biết, tám giờ tối mình nhắn lại" biến câu trả lời lửng thành một cam kết rõ ràng. Người hỏi không phải nhắc, còn bạn có thời gian tìm hiểu cho chắc. Miễn là giữ đúng mốc đó, lần sau người ta sẽ tin câu "để mình báo lại" của bạn.

Biết lúc dừng: dấu hiệu người nghe đã đủ

Đáp trước rồi giải thích là nửa đầu. Nửa sau là biết dừng phần giải thích. Không phải người hỏi nào cũng muốn nghe lý do. Người đang vội chỉ cần câu chốt, người tò mò mới cần câu chuyện. Vì thế sau câu trả lời và một câu lý do chính, nên quan sát phản ứng của họ trước khi nói tiếp.

Dấu hiệu người nghe đã đủ khá dễ nhận ra: họ gật đầu và nhìn đi chỗ khác, họ nói "ừ được", họ chuyển sang câu hỏi khác, hoặc tay họ đã quay về việc đang làm. Dấu hiệu họ muốn nghe thêm cũng rõ không kém: họ hỏi "sao vậy", nhíu mày, hay im lặng nhìn bạn chờ tiếp. Khi thấy dấu hiệu thứ nhất mà vẫn kể tiếp, phần giải thích sẽ biến thành lan man dù câu trả lời đã nằm đúng chỗ.

Khi nói qua tin nhắn, không nhìn được nét mặt, hãy gửi câu trả lời và một lý do trong một tin, phần chi tiết để người kia hỏi thêm. Cách này tôn trọng thời gian của người đọc, và nếu họ muốn biết thêm, họ sẽ hỏi đúng chỗ họ quan tâm, đỡ cho bạn phải kể những phần thừa.

Tập thói quen đáp trước trong một tuần

Thói quen kể từ đầu đã có từ rất lâu, nên đừng mong đổi trong một ngày. Có thể tập theo trình tự dưới đây, mỗi bước vài ngày.

  1. Hai ngày đầu, chỉ để ý. Mỗi lần trả lời ai đó, tự nhận xem câu trả lời của mình nằm ở câu thứ mấy. Chưa cần sửa.
  2. Hai ngày tiếp, áp dụng cho tin nhắn trước, vì viết có thời gian đọc lại. Trước khi gửi, kéo câu chốt lên dòng đầu.
  3. Sau đó áp dụng khi nói, bắt đầu với người thân trong nhà, nơi lỡ lời cũng không sao. Trước khi trả lời, im hai giây và tự hỏi câu trả lời ngắn nhất là gì.
  4. Cuối tuần, thử với một câu hỏi "vì sao". Nói lý do chính trong một câu, dừng, chờ xem người kia có hỏi thêm không.
  5. Ghi lại một lần mình thấy người nghe phản ứng khác đi: họ đáp nhanh hơn, ít hỏi lại hơn. Đó là bằng chứng để giữ thói quen mới.

Sau một tuần, phần lớn người tập kể lại rằng khó nhất không phải là nói câu chốt, mà là chịu đựng hai giây im lặng trước khi mở lời. Hai giây đó với người nghe gần như không đáng kể, nhưng với người nói lại là lúc cả đoạn trả lời được sắp lại trong đầu.

Câu hỏi thường gặp

Trả lời ngay câu chốt có làm mình nghe cộc lốc không?

Không, miễn là có câu lý do theo sau và giọng vẫn mềm. "Con không về kịp mẹ ạ, chiều nay họp dời giờ" vừa rõ vừa lễ phép. Cộc lốc là khi chỉ có câu chốt trơn mà không giải thích gì với người cần lời giải thích.

Với tin xấu thì có nên rào trước không?

Có thể rào bằng một câu ngắn báo trước tính chất tin, ví dụ "có chuyện không vui chút", rồi nói luôn tin đó. Rào bằng cả tràng hoàn cảnh thường làm người nghe lo hơn và nghe tin xấu trong lúc đã mệt.

Kể chuyện vui với bạn bè cũng phải đáp trước sao?

Không. Kể chuyện để giải trí là chỗ được giữ kết cho cuối. Thứ tự đáp trước dành cho lúc có người cần một thông tin để làm gì đó: quyết định, sắp xếp, chuẩn bị. Phân biệt hai tình huống này là đủ.

Làm sao biết câu trả lời ngắn nhất của mình là gì?

Tự hỏi: nếu chỉ được nói một câu thì người hỏi cần biết điều gì để làm việc tiếp theo của họ. Câu đó thường là có hay không, xong hay chưa, chọn cái nào, khi nào. Mọi thứ khác là phần giải thích.

Người khác nói lan man với mình thì làm sao cho khéo?

Có thể hỏi một câu dẫn về câu chốt, như "vậy là mai có đi được không anh". Câu hỏi đó không chê ai, chỉ giúp người kia nhớ ra điều mình cần. Đa số sẽ trả lời ngay và kể tiếp phần lý do gọn hơn.

Trẻ con hay kể lan man có cần sửa không?

Trẻ kể theo thứ tự thời gian là bình thường, vì đó là cách trí nhớ của trẻ làm việc. Cha mẹ có thể hỏi lại một câu chốt để con quen dần, không nên ngắt lời hay chê. Mạch lạc đến dần theo năm tháng và theo những lần được lắng nghe.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138