Mô tả hỏng hóc cho thợ sửa qua điện thoại hiệu quả nhất là kể theo đúng thứ tự sự việc đã xảy ra: đồ gì, đang làm gì thì hỏng, dấu hiệu đầu tiên là gì, sau đó thế nào, hiện giờ ra sao, và mình đã thử làm gì. Thợ nghe một chuỗi có trước có sau sẽ đoán được hướng hỏng, mang đúng đồ nghề và linh kiện, thay vì phải tới xem rồi lại về lấy đồ.
Câu "máy giặt nhà em hư rồi anh ơi" là câu mở hầu như ai cũng nói, nhưng nó gần như không cho thợ thông tin gì. Phần dưới chỉ cách sắp lời kể, có bảng so sánh, các câu nên chuẩn bị trước khi gọi, và những lưu ý an toàn trong lúc chờ thợ.
Vì sao "hư rồi" là câu kể kém nhất
Với người dùng, "hư" là một trạng thái: đồ không làm được việc nó vẫn làm. Với thợ, "hư" có hàng chục nghĩa khác nhau. Máy không lên nguồn, máy lên nguồn mà không chạy, máy chạy mà kêu to, máy chạy được nửa chừng rồi dừng, mỗi kiểu dẫn tới một nhóm bộ phận khác nhau. Câu "hư rồi" bắt thợ hỏi lại từ đầu, và nếu người gọi kể lộn xộn, thợ chỉ đoán được đại khái.
Hậu quả của đoán đại khái là chuyến đi thứ hai. Thợ tới, mở máy, thấy cần linh kiện mà không mang theo, hẹn hôm khác. Chủ nhà mất thêm một buổi chờ, thợ mất thêm một chuyến xe. Phần lớn những chuyến đi thừa này tránh được bằng hai phút kể rõ ràng ở cuộc gọi đầu.
Kể rõ không cần biết kỹ thuật. Thợ không chờ chủ nhà nói tên linh kiện, họ chỉ cần biết những gì chủ nhà đã thấy, nghe, ngửi được, theo đúng thứ tự xảy ra. Đó là dữ kiện thô, và thợ giỏi là người biết đọc dữ kiện thô. Việc của người gọi chỉ là đưa dữ kiện đó ra sạch sẽ, không trộn với phỏng đoán của mình.
Khung kể một hỏng hóc trong năm ý
Bảng dưới là thứ tự gợi ý cho cuộc gọi đầu tiên, kèm ví dụ với một chiếc máy giặt. Có thể áp cho bình nóng lạnh, máy lạnh, tủ lạnh, xe máy, ống nước.
| Ý | Nói gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đồ gì | Loại máy, cửa trên hay cửa trước, dùng được bao lâu | Máy giặt cửa trước, nhà dùng khoảng năm năm. |
| Lúc nào | Đang làm gì thì bắt đầu có chuyện | Sáng nay đang giặt chăn, tới đoạn vắt thì có chuyện. |
| Dấu hiệu đầu | Thấy, nghe, ngửi gì đầu tiên | Nghe tiếng rung rất to, máy dịch ra khỏi chỗ. |
| Diễn biến | Sau đó thế nào, giờ ra sao | Máy tự dừng, báo lỗi nhấp nháy. Giờ bật lại thì chạy giặt được, tới vắt lại dừng. |
| Đã thử gì | Những việc mình đã làm | Đã rút điện cắm lại, đã lấy bớt chăn ra, vẫn vậy. |
Năm ý này tốn chưa tới một phút để nói. Nghe xong, thợ thường đã đoán được hướng kiểm tra và có thể hỏi thêm đúng một hai câu, thay vì hỏi lại từ đầu.
Kể theo thứ tự xảy ra, không theo thứ tự lo lắng
Khi gọi thợ, người ta thường kể cái làm mình lo nhất trước: "Nước tràn ra khắp nhà rồi anh ơi!" Câu đó cần nói, nhưng nếu chỉ có câu đó rồi chuyển sang than, thợ vẫn không biết nước từ đâu ra. Cách tốt là nói một câu báo mức gấp trước, rồi quay về kể từ đầu: "Nhà em đang bị tràn nước, hơi gấp. Chuyện là từ chiều thấy dưới gầm bồn rửa có vệt ẩm, tối nay thì nước chảy thành dòng."
Vì sao thứ tự lại quan trọng? Vì cùng một kết quả có thể từ những đường khác nhau. Máy lạnh chảy nước trong nhà, nếu bắt đầu ngay sau lần vệ sinh máy thì hướng nghĩ khác hẳn nếu nó bắt đầu từ từ sau nhiều tháng không vệ sinh. Xe máy khó nổ buổi sáng mà trưa nổ dễ là một câu chuyện, khó nổ suốt ngày là câu chuyện khác.
Lúc kể, dùng các chữ đánh dấu thời gian để thợ bám theo: "lúc đầu", "sau đó", "tới chiều", "bây giờ". Những chữ nhỏ này đánh dấu các mốc, giúp người nghe qua điện thoại xếp được dòng sự việc mà không nhìn thấy gì trước mặt.
Tả âm thanh, mùi và dấu hiệu bằng lời thường
Âm thanh. Không cần biết tên bộ phận, chỉ cần so sánh: kêu lạch cạch như sỏi trong lon, kêu rít như dây cao su, kêu ù ù đều đều, kêu tạch một tiếng rồi tắt. Nói thêm âm thanh xuất hiện lúc nào: lúc khởi động, lúc chạy đều hay lúc sắp dừng.
Mùi. Mùi khét nhựa, mùi như dây điện cháy, mùi nước tù, mùi xăng. Mùi khét là dấu hiệu cần ngắt điện ngay và báo rõ cho thợ.
Đèn và tiếng báo. Đèn nào sáng, nhấp nháy mấy lần, có tiếng bíp không. Nếu máy có mã lỗi hiện trên màn, đọc nguyên mã cho thợ, đó là thông tin rất quý.
Vị trí. Nước rỉ ở mặt trước hay phía sau, bên trái hay phải, sát sàn hay từ trên cao. Đứng đối diện máy rồi tả theo hướng đó, nói rõ mình đang đứng ở đâu.
Tần suất. Lúc nào cũng vậy hay thỉnh thoảng mới bị. Lỗi thỉnh thoảng mới bị là loại khó nhất, nên càng cần kể lần gần nhất xảy ra trong hoàn cảnh nào.
Chuẩn bị trước khi bấm gọi
Một phút chuẩn bị giúp cuộc gọi gọn hơn nhiều. Làm theo thứ tự này, ghi ra giấy hoặc ghi chú trong điện thoại.
- Nhìn tem dán trên máy, ghi lại loại máy và đời máy nếu có. Không có cũng không sao, tả kích cỡ và kiểu máy là đủ.
- Nhớ lại mốc bắt đầu có chuyện và đang làm gì lúc đó.
- Liệt kê các dấu hiệu theo thứ tự xuất hiện.
- Ghi những việc đã thử và kết quả của từng việc.
- Chụp một hai ảnh hoặc quay một đoạn ngắn âm thanh lạ, để gửi nếu thợ cần.
- Ghi giờ mình có mặt ở nhà trong mấy ngày tới để hẹn luôn một lần.
Đoạn quay âm thanh hay hình ảnh vết rỉ thường giúp nhiều hơn mười câu tả. Nhưng nên kể bằng lời trước, rồi mới gửi kèm, vì thợ nghe điện thoại thường đang ở chỗ khác và chưa xem được ngay.
Những điều không nên làm khi kể
Không nên tự chẩn đoán rồi chỉ kể chẩn đoán đó: "Chắc hỏng bo mạch rồi anh." Nếu đoán sai, thợ có thể mang nhầm đồ, hoặc mất công giải thích lại. Muốn nói phỏng đoán thì nói sau cùng, kèm chữ "em đoán vậy thôi", để thợ biết đó không phải dữ kiện.
Không nên giấu những việc mình đã thử, kể cả việc thử không đúng cách. Đã tháo nắp ra xem, đã xịt nước vào, đã đổi ổ cắm: những chi tiết này giúp thợ biết tình trạng máy lúc tới nơi. Giấu đi vì ngại, thợ sẽ mất thời gian tìm nguyên nhân của chính những thao tác đó.
Cũng không nên kể lẫn hai hỏng hóc vào nhau. Nếu nhà có cả máy giặt kêu và vòi nước rỉ, kể xong chuyện máy giặt rồi mới nói "còn một việc nữa" và kể chuyện vòi nước. Hai dòng sự việc trộn vào một cuộc gọi là cách nhanh nhất làm thợ nhầm.
Gọi giùm người nhà: hỏi lại người dùng máy trước
Nhiều khi người gọi thợ không phải người dùng máy hằng ngày. Con gọi giùm mẹ, chồng gọi giùm vợ, chủ nhà gọi giùm người thuê. Lúc đó lời kể dễ thành chuyện nghe lại: "Mẹ em bảo máy kêu, em cũng không rõ kêu thế nào." Thợ nhận một dữ kiện đã bị lọc qua hai người, mất đi gần hết chi tiết đáng giá.
Trước khi gọi, dành hai phút hỏi người dùng máy theo đúng năm ý: máy bắt đầu có chuyện lúc nào, đang làm gì, thấy gì đầu tiên, sau đó ra sao, đã thử gì. Ghi lại câu trả lời bằng chính lời của họ. Nếu được, nhờ họ bật lại máy cho mình nghe, hoặc quay một đoạn ngắn lúc máy đang có chuyện.
Khi gọi thợ, nói rõ đâu là điều mình tận mắt thấy, đâu là điều người nhà kể lại. Nếu thợ cần hỏi sâu, cho thợ xin nói chuyện thẳng với người dùng máy, hoặc hẹn lúc người đó có ở nhà. Một cuộc nối máy ba người nghe thì rườm rà, nhưng nó cứu được cả chuyến đi sai đồ nghề. Với người thuê nhà, nên nhờ họ nhắn mô tả bằng chữ theo năm ý, rồi chủ nhà chuyển nguyên văn cho thợ, không tóm lược lại theo ý mình.
An toàn trong lúc chờ thợ
Kể mạch lạc là một nửa, nửa kia là giữ an toàn trong lúc chờ. Với đồ dùng điện có mùi khét, tia lửa hay vỏ máy nóng bất thường, rút điện hoặc ngắt cầu dao của thiết bị đó, không tự mở vỏ. Với nước rò, khoá van nước tổng hoặc van riêng của thiết bị nếu biết vị trí. Với nghi rò khí đốt, khoá van bình, mở cửa thông gió, không bật tắt công tắc điện, ra ngoài và gọi người có chuyên môn.
Khi gọi thợ, nói luôn những việc an toàn mình đã làm: "Em đã ngắt cầu dao bình nóng lạnh rồi." Thợ biết máy đang ở trạng thái nào, có thể dặn thêm nếu cần. Đây cũng là một phần của lời kể theo thứ tự: việc đã làm là mốc cuối cùng của dòng sự việc trước khi thợ tới.
Nếu thợ hướng dẫn thử một thao tác qua điện thoại, làm từng bước và báo lại kết quả của từng bước, không làm một loạt rồi mới báo. Báo từng bước giữ cho cả hai người cùng nhìn một dòng sự việc, và tránh tình huống không rõ thao tác nào đã làm máy thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Không biết tên bộ phận thì tả thế nào cho thợ hiểu?
Tả bằng vị trí và hình dạng, ví dụ "cái ống nhựa xám nhỏ ở phía sau, chỗ nối với tường". Thợ quen nghe kiểu tả này. Gửi kèm một tấm ảnh chụp rõ chỗ đó là cách chắc nhất để hai bên nói cùng một bộ phận.
Có nên đọc mã lỗi trên màn hình máy cho thợ không?
Nên, và đọc nguyên văn từng ký tự, kể cả chữ và số. Mã lỗi là thông tin nhà sản xuất cài sẵn để chỉ hướng hỏng. Nếu mã nhấp nháy rồi tắt, chụp ảnh lúc nó hiện để khỏi đọc nhầm.
Thợ hỏi lại nhiều có phải do mình kể kém không?
Không hẳn. Thợ giỏi thường hỏi thêm vài câu để loại trừ khả năng. Nếu thợ phải hỏi lại những điều cơ bản như máy gì, bị từ khi nào, thì đó là phần mình nên chuẩn bị kỹ hơn ở lần gọi sau.
Lỗi lúc có lúc không thì kể sao?
Kể lần gần nhất xảy ra trong hoàn cảnh nào, và so với những lúc máy chạy bình thường có gì khác: giờ trong ngày, lượng đồ, thời tiết, đang dùng cùng thiết bị nào khác. Những điểm khác đó thường là manh mối.
Có nên nhờ thợ báo giá qua điện thoại luôn không?
Có thể hỏi khoảng chi phí kiểm tra, nhưng nên hiểu rằng thợ chỉ báo chắc được sau khi xem tận nơi. Lời kể càng rõ, khoảng báo trước càng sát. Đừng ép thợ chốt con số khi chưa thấy máy.
Kể cho thợ qua tin nhắn thì sắp xếp thế nào?
Viết theo năm ý: đồ gì, lúc nào, dấu hiệu đầu, diễn biến, đã thử gì, mỗi ý một dòng. Gửi kèm ảnh hoặc đoạn quay ngắn ở tin riêng. Cuối tin ghi giờ có mặt ở nhà để hẹn một lần cho xong.