MachLac.comMạch Lạc
Nói và viết mạch lạc hằng ngày

Viết bài đăng mạng xã hội kể một chuyện: mở bằng điều đáng đọc nhất

Bài đăng kể chuyện giữ người đọc khi câu đầu là điều đáng đọc nhất, phần thân đi theo một mạch và câu kết khép lại. Bài chỉ cách chọn câu mở, cắt bớt và soát lại.

Young Vietnamese man sitting on a balcony railing at dusk, thumb hovering over a phone with a blank screen, potted plants and city rooftops behind, seen from the side

Một bài đăng mạng xã hội kể chuyện giữ được người đọc khi câu đầu tiên là điều đáng đọc nhất của câu chuyện: một khoảnh khắc lạ, một câu nói bất ngờ, một kết quả khiến người ta muốn biết vì sao. Sau đó phần thân kể theo một mạch duy nhất dẫn tới hoặc quay về khoảnh khắc ấy, và câu kết khép lại bằng điều mình nhận ra. Mở bài bằng "hôm nay mình dậy sớm" thì người đọc lướt qua trước khi chuyện kịp bắt đầu.

Bài này dành cho người viết bài đăng cá nhân: kể một chuyến đi, một chuyện ở chỗ làm, một kỷ niệm với con, một lần gặp người lạ tốt bụng. Không bàn chuyện bán hàng hay quảng cáo, chỉ bàn cách sắp một câu chuyện đời thường cho người lướt màn hình dừng lại đọc hết.

Người đọc lướt quyết định trong một hai dòng

Bảng tin mạng xã hội là một dòng chảy không dừng. Người đọc lướt bằng ngón cái, mắt chỉ đậu vài giây ở mỗi bài. Phần lớn nền tảng chỉ hiện vài dòng đầu rồi cắt bằng chữ "xem thêm". Vì thế, câu chuyện của bạn có thể rất hay ở đoạn thứ ba, nhưng nếu hai dòng đầu không đủ lý do để bấm, đoạn thứ ba sẽ không ai thấy.

Đây là chỗ khác với kể chuyện trong bữa cơm. Ở bữa cơm, người nghe đã ngồi đó, họ cho bạn vài câu để vào chuyện. Trên mạng, không ai ngồi đó cả. Câu đầu phải tự làm việc kéo người đọc lại, giống như cái biển nhỏ trước cửa một quán vắng.

Nhưng kéo người đọc không có nghĩa là giật gân. Câu mở đáng đọc nhất là câu chứa điều thật sự đặc biệt của câu chuyện, không phải câu phóng đại. Người đọc nhận ra rất nhanh khi bị câu kéo bằng lời hứa mà phần sau không giữ, và lần sau họ sẽ lướt qua bài của bạn không cần đọc.

Bốn kiểu câu mở đầu đáng đọc

Mở bằng khoảnh khắc. Đặt người đọc vào giữa cảnh: "Đúng lúc xe chết máy giữa đèo, một bác chạy xe ba gác dừng lại hỏi có cần cờ lê không." Người đọc muốn biết chuyện xảy ra thế nào trước và sau đó.

Mở bằng câu nói. Một câu ai đó nói khiến mình nhớ: "Con gái sáu tuổi hỏi: mẹ ơi, sao người lớn hay bảo để mai?" Câu nói thật, ngắn, có cái lạ, là cái móc tự nhiên.

Mở bằng kết quả. Nói kết cục trước: "Sau ba tháng, cái cây mọi người bảo chết rồi đã ra hoa." Người đọc biết đích đến và muốn xem đường đi.

Mở bằng điều mình nhận ra. "Hoá ra muốn hàng xóm nói chuyện với nhau, chỉ cần một cái ghế đá." Câu mở này hợp với chuyện suy ngẫm, phần sau kể lại chuyện dẫn tới điều nhận ra đó.

Thân bài: một mạch, không kể hết mọi thứ

Sau câu mở, phần thân phải dẫn người đọc đi theo một mạch duy nhất. Chuyện xe chết máy giữa đèo thì mạch là: xe chết, bác ba gác dừng, hai người cùng loay hoay, xe nổ lại, bác đi mà không nhận gì. Những chi tiết như ăn sáng ở đâu, đường đẹp thế nào, ai đi cùng, chỉ giữ lại nếu chúng giúp mạch đó. Không giúp thì cắt, dù chúng là kỷ niệm đẹp.

Cắt là phần khó nhất với người viết chuyện của chính mình, vì mọi chi tiết đều có ý nghĩa với họ. Nhưng mỗi chi tiết thừa là một chỗ người đọc có thể dừng lại và lướt đi. Một phép thử đơn giản: đọc bài mà bỏ đoạn đó đi, câu chuyện có thiếu gì không. Nếu không thiếu, đoạn đó để dành cho một bài khác.

Trong phần thân, giữ một người dẫn chuyện và một trục thời gian. Nếu phải quay lại quá khứ, dùng chữ đánh dấu rõ ràng như "hồi đó" hay "ba năm trước", rồi quay về hiện tại bằng "còn bây giờ". Người đọc trên điện thoại không có thời gian dò ngược, họ cần những tấm biển nhỏ ấy để biết mình đang ở đâu trong câu chuyện.

Cùng một chuyện, hai cách mở và mạch kể

Bảng dưới đặt cạnh nhau hai bản của cùng một bài đăng kể chuyện được người lạ giúp. Bản đầu kể theo thứ tự thời gian từ sáng sớm, bản sau mở bằng khoảnh khắc đáng đọc nhất.

PhầnKể từ đầu ngàyMở bằng điều đáng đọc
Hai dòng đầuSáng nay cả nhà dậy từ năm giờ để về quê, trời hơi lạnh, ăn sáng ở quán quen…Xe chết máy giữa đèo, trời sắp tối, và người dừng lại giúp là một bác chạy ba gác không quen biết.
ThânKể chuyện ăn sáng, đổ xăng, đường đẹp, rồi mới tới chuyện xe chếtKể ngắn lúc xe chết, lúc bác dừng, hai người loay hoay, xe nổ lại
KếtVề tới nhà lúc tám giờ tối, mệt nhưng vuiBác đi mà không nhận gì, chỉ dặn lần sau mang theo cờ lê. Mình vẫn để cái cờ lê đó trong cốp tới giờ.

Hai bản có chung sự việc, nhưng bản sau đưa phần đáng nhớ lên đầu và cắt những chi tiết không phục vụ mạch. Câu kết cũng có một hình ảnh cụ thể để người đọc mang theo, thay vì một lời cảm thán chung chung.

Câu kết: khép lại, không giảng đạo lý

Câu kết của một bài đăng kể chuyện có hai việc: cho người đọc biết chuyện đã xong, và để lại cho họ một điều gì đó. Điều đó tốt nhất là một hình ảnh hoặc một chi tiết cụ thể, không phải một bài học được nói thẳng ra. "Cái cờ lê đó vẫn nằm trong cốp xe" nói được nhiều hơn câu "cuộc đời vẫn còn nhiều người tốt".

Người viết hay có xu hướng giảng giải ở cuối, sợ người đọc không hiểu ý mình. Nhưng nếu phần thân đã kể đủ, người đọc tự hiểu, và họ thích cảm giác tự hiểu hơn là được giải thích. Một câu kết giảng đạo lý dài thường làm giảm cái dư âm mà câu chuyện vừa tạo ra.

Nếu muốn mời người đọc chia sẻ, một câu hỏi ngắn ở cuối là đủ: "Có ai từng được người lạ giúp giữa đường không?" Câu hỏi cụ thể gần với chuyện của mình mời được trả lời nhiều hơn câu hỏi rộng. Đừng thêm một loạt câu hỏi hay lời kêu gọi chia sẻ, vì nó kéo bài từ kể chuyện sang xin tương tác.

Những điều cần cân nhắc trước khi đăng chuyện có người khác

Chuyện đời thường hầu như luôn có người khác trong đó: con cái, đồng nghiệp, người lạ. Trước khi đăng, nghĩ xem họ có muốn xuất hiện không. Với trẻ nhỏ, tránh đăng tên trường, lớp, nơi ở hay những chuyện có thể làm con ngại khi lớn lên. Với đồng nghiệp hay người quen, không đăng chuyện riêng của họ khi chưa hỏi.

Với người lạ, kể hành động của họ nhưng không cần đăng hình mặt hay thông tin để người khác nhận ra, nhất là khi chuyện có chi tiết nhạy cảm. Một bài đăng khen người lạ cũng có thể làm họ khó chịu nếu bị chia sẻ rộng mà họ không biết. Mô tả chung như "một bác chạy ba gác" là đủ để câu chuyện sống mà vẫn giữ riêng tư cho họ.

Cuối cùng, chuyện có yếu tố tiêu cực về một người hay một nơi cụ thể nên được kể bình tĩnh, đúng sự việc, không suy diễn. Một bài kể chuyện mạch lạc là bài đúng sự việc và công bằng với những người trong đó, không chỉ là bài dễ đọc.

Ảnh đi kèm: một tấm phục vụ đúng mạch

Bài đăng kể chuyện thường có ảnh, và ảnh cũng là một phần của mạch. Đăng mười tấm ảnh chuyến đi kèm một câu chuyện về chiếc xe chết máy, người xem sẽ lạc giữa các tấm cảnh đẹp mà quên mất câu chuyện. Chọn một hai tấm gắn với khoảnh khắc chính: đoạn đèo lúc chiều, chiếc cờ lê trong cốp. Tấm ảnh đầu tiên nên nói cùng một điều với câu mở.

Nếu không có ảnh đúng khoảnh khắc, đừng cố ghép một tấm không liên quan cho có. Một bài chỉ có chữ mà mạch rõ vẫn đọc tốt. Ảnh không khớp với câu chuyện làm người đọc bối rối: họ nhìn ảnh, đọc chữ, rồi tự hỏi hai thứ liên quan với nhau thế nào.

Thứ tự ảnh cũng nên theo thứ tự câu chuyện. Nếu kể từ lúc xe chết tới lúc về nhà, ảnh cũng xếp theo chiều đó. Người lướt thường xem ảnh trước rồi mới đọc chữ, nên một dãy ảnh có trước có sau đã tự kể được nửa câu chuyện, phần chữ chỉ còn thêm điều ảnh không nói được: lời nói, cảm giác, điều mình nhận ra.

Soát bài đăng trước khi bấm đăng

Trước khi đăng, đọc lại theo các bước dưới đây. Mất khoảng ba phút cho một bài đăng vài trăm chữ.

  1. Che mọi dòng trừ hai dòng đầu: nếu chỉ thấy hai dòng này, mình có muốn bấm xem thêm không?
  2. Gạch chân mạch chính, đánh dấu những đoạn không phục vụ mạch đó và cân nhắc cắt.
  3. Kiểm các chỗ chuyển thời gian đã có chữ đánh dấu chưa.
  4. Đọc câu kết, xem có phải một hình ảnh cụ thể hay một lời giảng chung.
  5. Kiểm thông tin về người khác trong bài: có ai bị lộ điều họ không muốn lộ không.
  6. Đọc to một lượt để nghe chỗ nào vấp, câu nào quá dài.

Đọc to là bước nhiều người bỏ nhưng lại hiệu quả nhất. Câu nào đọc to mà phải lấy hơi giữa chừng là câu nên tách đôi. Chỗ nào đọc to thấy ngượng là chỗ văn đang làm dáng, nên viết lại cho tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Bài đăng kể chuyện nên dài bao nhiêu?

Đủ để kể trọn một mạch, thường vài trăm chữ là vừa. Dài hay ngắn không quan trọng bằng việc mỗi đoạn có phục vụ câu chuyện không. Bài ngắn mà có đoạn thừa vẫn nặng, bài dài mà mạch rõ vẫn đọc trôi.

Mở bằng kết quả có làm mất bất ngờ không?

Không hẳn. Người đọc biết kết quả nhưng chưa biết vì sao và bằng cách nào, nên vẫn tò mò. Với chuyện có cú lật ở cuối thì giữ kết cho cuối, nhưng câu mở phải hứa hẹn có điều đáng chờ, không phải kể vòng vo từ sáng sớm.

Có nên chia bài đăng thành nhiều đoạn ngắn không?

Nên. Trên màn hình điện thoại, đoạn ba bốn dòng dễ đọc hơn nhiều so với một khối dài. Mỗi đoạn nên chứa một bước của câu chuyện, cách nhau một dòng trống để mắt người đọc có chỗ nghỉ.

Dùng biểu tượng cảm xúc nhiều có ảnh hưởng tới mạch kể không?

Dùng vài cái điểm xuyết thì không sao, nhưng chèn vào mọi câu dễ làm đứt mạch đọc và che mất những chỗ cảm xúc thật của câu chuyện. Để chữ tự mang cảm xúc, biểu tượng chỉ là phần thêm.

Làm sao biết chi tiết nào nên cắt?

Thử bỏ đoạn đó và đọc lại cả bài. Nếu người đọc vẫn hiểu trọn câu chuyện và không thấy hụt điều gì, đoạn đó có thể cắt. Chi tiết đáng giữ là chi tiết mà bỏ đi thì câu chuyện mất một bước hoặc mất một hình ảnh quan trọng.

Kể chuyện về con trên mạng xã hội cần lưu ý gì?

Tránh lộ trường lớp, nơi ở, hình ảnh có thể làm con ngại khi lớn. Kể những khoảnh khắc đáng yêu mà con sau này đọc lại vẫn thấy vui. Không so sánh con với trẻ khác hay chấm điểm con trong bài đăng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138