MachLac.comMạch Lạc
Sắp xếp câu thành đoạn

Từ nối là manh mối sắp câu: "vì vậy", "nhưng" cho biết câu nào đứng trước

Từ nối đầu câu như "vì vậy", "nhưng", "ngoài ra", "chẳng hạn" cho biết câu đó quan hệ thế nào với câu trước. Bảng đọc từng loại, ví dụ giải mẫu và các bẫy.

Two Vietnamese university students at a library table linking blank paper rectangles with short pieces of red yarn, seen from above, soft overcast window light

Một từ nối đứng đầu câu như "vì vậy", "nhưng", "ngoài ra", "chẳng hạn" là lời khai của chính câu đó về câu đứng trước nó: "vì vậy" nói câu trước là nguyên nhân, "nhưng" nói câu trước là điều sắp bị đi ngược, "ngoài ra" nói câu trước là một ý cùng loại, "chẳng hạn" nói câu trước là ý chung cần ví dụ. Đọc đúng lời khai đó là biết câu nào phải đứng ngay phía trên.

Câu có từ nối đầu câu cũng không thể mở đoạn, vì nó luôn cần một câu khác để nối vào. Phần dưới đọc từng nhóm từ nối, giải một bộ câu mẫu, và chỉ ra những lúc từ nối đánh lừa người sắp: khi nó trỏ về một nhóm câu chứ không phải một câu, hoặc khi nó nằm giữa câu chứ không ở đầu.

Từ nối đầu câu nói gì về câu đứng trước

Khi nghe một câu bắt đầu bằng "Nhưng", người nghe lập tức chờ một điều trái với điều vừa nói. Khi nghe "Vì vậy", họ chờ một kết quả của điều vừa nói. Đây là lý do từ nối giúp lời nói dễ theo: nó báo trước cho người nghe biết câu sắp tới sẽ đứng ở thế nào so với câu vừa qua.

Khi sắp câu, ta dùng cùng thông tin đó nhưng theo chiều ngược lại. Thay vì đoán câu sau sẽ nói gì, ta biết câu sau đang nói gì và đi tìm câu trước phù hợp. Câu "Vì vậy, chị chuyển sang bán buổi chiều" cần đứng sau một câu nêu lý do khiến buổi sáng không ổn. Trong cả bộ câu, có khi chỉ đúng một câu nêu được lý do như vậy.

Vì từ nối mô tả một mối quan hệ, nó mạnh hơn từ chỉ thời gian ở một điểm: nó không chỉ nói câu nào trước, câu nào sau, mà còn nói hai câu liên quan thế nào. Một câu có thể đứng sau câu khác về thời gian nhưng không phải là kết quả của nó. Từ nối giúp bạn phân biệt hai trường hợp đó, nên khi có cả hai loại manh mối, đừng bỏ qua từ nối.

Đọc từng nhóm từ nối khi sắp câu

Bảng dưới gom các từ nối hay gặp ở đầu câu theo quan hệ mà chúng báo hiệu, kèm câu hỏi cần đặt khi đi tìm câu đứng trước.

Quan hệTừ nối đầu câuCâu đứng trước phải làCâu hỏi để tìm
Kết quảvì vậy, do đó, cho nên, thế là, nhờ vậy, vậy nênNguyên nhân, lý doĐiều gì dẫn tới chuyện này?
Đối lậpnhưng, tuy nhiên, thế nhưng, ngược lại, trái lạiĐiều bị đi ngược lạiCâu này đang phản lại điều gì?
Bổ sungngoài ra, hơn nữa, thêm vào đó, bên cạnh đó, cũngMột ý cùng loạiÝ cùng loại đầu tiên là câu nào?
Ví dụchẳng hạn, ví dụ như, nhưMột ý chungÝ chung nào cần ví dụ này?
Giải thíchbởi vì, sở dĩ, lý do làMột sự việc cần lý giảiCâu này đang giải thích chuyện gì?
Nối tiếprồi, sau đó, tiếp đến, thế rồiViệc xảy ra ngay trướcViệc nào vừa xong?

Dòng "giải thích" cần để ý: câu bắt đầu bằng "bởi vì" khi đứng riêng thành câu thường giải thích câu ngay trước, nên nó đứng sau. Đây là chiều ngược với "vì vậy": "vì vậy" đứng sau nguyên nhân, còn "bởi vì" đứng sau kết quả. Lẫn hai chiều này là lỗi sắp câu rất hay gặp.

Một bộ câu mẫu giải bằng từ nối

Ví dụ giả định có năm câu bị xáo: (A) Chẳng hạn, gói xôi bằng lá chuối thì giữ nóng lâu hơn hộp nhựa mỏng. (B) Vì vậy, quầy xôi của cô Liên ở chợ Đông Ba bắt đầu đổi hết sang gói lá. (C) Nhiều khách quen bảo đồ ăn sáng gói bằng lá ngon hơn, không chỉ vì mùi. (D) Ngoài ra, lá chuối không làm xôi đọng hơi nước như nắp hộp nhựa. (E) Tuy nhiên, việc rửa và cắt lá mỗi sáng làm cô phải dậy sớm hơn gần một tiếng.

Câu C không có từ nối, nêu một ý chung, nên C mở đầu. "Chẳng hạn" ở A đòi một ý chung đứng trước, và ý đó là C, nên A theo sau C. "Ngoài ra" ở D báo một ý cùng loại với A: cả hai đều là lý do lá chuối tốt hơn, nên D đứng sau A. "Vì vậy" ở B đòi nguyên nhân, và nguyên nhân là chuỗi lý do C – A – D, nên B đứng sau D.

"Tuy nhiên" ở E đi ngược lại một điều gì đó tích cực. Điều đó là quyết định đổi sang lá ở B: đổi sang lá tốt cho khách nhưng tốn công hơn. Vậy E đứng cuối. Thứ tự hoàn chỉnh: C – A – D – B – E. Ở đây mỗi từ nối không chỉ nói vị trí mà còn kể lại cái khung của đoạn: ý chung, ví dụ, thêm ý, kết quả, mặt trái.

Bẫy: từ nối trỏ về cả một nhóm câu

"Vì vậy" không phải lúc nào cũng trỏ về câu ngay trước. Trong ví dụ trên, "vì vậy" ở câu B gom ba câu lý do. Nếu chỉ tìm một câu nguyên nhân duy nhất, bạn có thể đặt B ngay sau C và cắt rời A, D ra khỏi chỗ của chúng.

Từ nối kết luận thường đứng cuối một nhóm. "Nói chung", "rốt cuộc", "từ đó", "thế nên" hay gom lại những gì phía trên. Câu có những chữ này nên đặt sau cả nhóm ý mà nó gom, không chen giữa nhóm.

"Nhưng" có thể đi ngược cả một mạch. Một đoạn kể ba điều tốt liền nhau rồi "Nhưng" quay sang điều không tốt. Câu "Nhưng" đứng sau điều tốt cuối cùng, không xen giữa các điều tốt, vì nó đánh dấu chỗ đoạn văn đổi hướng.

Đặt câu có từ nối gom nhóm vào sai chỗ. Dấu hiệu dễ thấy là sau câu đó còn những câu cùng loại với nhóm nó vừa gom. Ví dụ đã "vì vậy, chị quyết định đổi" rồi lại thêm một lý do nữa phía sau, nghe như người kể quên rồi nhớ ra.

Từ nối ở giữa câu và cặp từ nối xuyên câu

Không phải từ nối nào cũng nằm ở đầu câu. "Vì trời mưa nên chợ vắng" chứa cả nguyên nhân và kết quả trong cùng một câu, nên từ nối ở đây không cho biết gì về câu đứng trước. Khi sắp câu, chỉ những từ nối đứng đầu câu, nối câu này với câu khác, mới là manh mối vị trí. Từ nối nằm trong lòng câu chỉ cho biết quan hệ bên trong câu đó.

Có một loại ngoại lệ đáng giữ trong đầu: các cặp từ nối xuyên qua hai câu. "Không những ... mà còn" hay "Một mặt ... mặt khác" thường nằm trong một câu, nhưng khi người viết tách ra, ta có hai câu nối nhau. Câu chứa "mặt khác" phải đứng sau câu chứa "một mặt". Câu bắt đầu bằng "Thứ hai" phải đứng sau câu có "thứ nhất" hoặc "trước hết". Những cặp này cho manh mối rất chắc.

Một trường hợp nữa là chữ "cũng" nằm giữa câu: "Chị Nga cũng góp một phần". Chữ "cũng" hoạt động như "ngoài ra" thu nhỏ, nó báo đã có ai đó làm điều tương tự. Câu có "cũng" phải đứng sau câu kể người đầu tiên làm việc đó, dù "cũng" không đứng đầu câu.

Khi từ nối bị dùng sai trong đoạn gốc

Bộ câu bị xáo đôi khi được cắt ra từ một đoạn viết không chuẩn, và từ nối trong đó có thể sai quan hệ. Một câu bắt đầu bằng "Tuy nhiên" nhưng nội dung lại cùng chiều với câu trước, hoặc một câu "Do đó" mà phía trước không có nguyên nhân nào. Khi gặp chuyện này, các manh mối khác sẽ mâu thuẫn với từ nối, và bạn sẽ thấy không có thứ tự nào hoàn toàn trơn tru.

Cách xử lý là tin vào nhóm manh mối nhiều hơn. Nếu đại từ, từ chỉ thời gian và logic hành động đều chỉ về một thứ tự, còn chỉ có từ nối chỉ về thứ tự khác, nhiều khả năng từ nối đã được dùng sai. Ghi chú lại chỗ đó, vì đây là chi tiết hay để bàn với con hoặc với lớp: câu này đúng chỗ, nhưng từ nối của nó cần thay.

Anh Khoa, giáo viên tiểu học ở Khánh Hoà, hay cố ý đưa vào bộ thẻ câu một từ nối dùng sai để học trò phát hiện. Anh không hỏi "ai sắp đúng", mà hỏi "có câu nào làm em thấy khó chịu khi đọc không". Học trò thường chỉ ra đúng câu đó, và từ đó cả lớp bàn xem nên thay bằng chữ gì. Cách hỏi này khiến việc sắp câu thành việc nghe cho tinh, không phải việc tìm đáp án.

Thử ngược: bỏ hết từ nối rồi xem còn sắp được không

Một bài luyện có ích là lấy một bộ câu đã sắp đúng, xoá hết các từ nối đầu câu, xáo lại rồi nhờ người khác sắp. Bạn sẽ thấy ngay đoạn văn dựa vào từ nối nhiều đến mức nào. Có đoạn vẫn sắp được dễ dàng vì đại từ và mốc thời gian còn đó. Có đoạn trở nên rối hẳn, vì các câu chỉ đứng cạnh nhau nhờ "vì vậy", "nhưng", "ngoài ra", nội dung bên trong không trỏ về nhau.

Bài luyện này dạy hai điều. Thứ nhất, nó cho thấy từ nối là thứ dễ gắn thêm khi viết: chỉ cần một chữ ở đầu câu, người đọc đã biết câu này đứng thế nào với câu trước. Thứ hai, nó cho thấy từ nối không thay được mạch thật. Nếu nội dung hai câu không liên quan, gắn "vì vậy" vào giữa chỉ làm người đọc khó chịu hơn, vì họ được hứa một quan hệ nhân quả mà không thấy.

Chị Phương, kế toán ở Hà Nội, hay dùng cách này để soát báo cáo ngắn của mình trước khi gửi. Chị tạm che các từ nối, đọc lại từng câu xem chúng còn tựa vào nhau không. Câu nào đứng trơ trọi khi mất từ nối là câu cần viết lại phần nội dung, thường là thêm một chữ nhắc lại điều câu trước vừa nói, chứ không phải tìm một từ nối khác đẹp hơn.

Câu hỏi thường gặp

Câu bắt đầu bằng "Nhưng" có đứng đầu đoạn được không?

Trong một bộ câu tách riêng thì gần như không, vì "nhưng" luôn đi ngược lại điều đã nói. Trong bài dài, đoạn mới có thể bắt đầu bằng "nhưng" để phản lại cả đoạn trước, và đó là cách chuyển đoạn có chủ ý.

"Vì vậy" và "bởi vì" khác nhau thế nào khi sắp câu?

"Vì vậy" đứng sau nguyên nhân, câu chứa nó là kết quả. "Bởi vì" khi đứng riêng thành câu thì giải thích câu trước, tức là đứng sau kết quả. Hai chữ đều nói về nhân quả nhưng chỉ về hai chiều ngược nhau.

Nhiều câu cùng có "ngoài ra" thì xếp thế nào?

Các câu "ngoài ra" là những ý cùng loại, thường đổi chỗ được cho nhau. Đặt chúng sau ý đầu tiên của nhóm, câu không có từ nối. Nếu cần chọn, để ý quan trọng hoặc dễ hiểu hơn lên trước.

Từ nối nằm giữa câu có giúp sắp câu không?

Thường không, vì nó nối hai vế trong cùng một câu. Ngoại lệ là những chữ như "cũng", "lại", "nữa" nằm giữa câu, chúng báo đã có điều tương tự trước đó, nên câu chứa chúng phải đứng sau câu kể điều đầu tiên.

Nếu từ nối mâu thuẫn với các manh mối khác thì tin cái nào?

Tin vào nhóm manh mối đông hơn. Khi đại từ, thời gian và logic hành động cùng chỉ một hướng, từ nối chỉ hướng khác thường là do đoạn gốc dùng sai từ nối. Ghi chú lại để bàn, đó là chỗ đáng học.

Có cần thuộc lòng bảng từ nối không?

Không cần thuộc. Chỉ cần mỗi lần gặp một từ nối đầu câu, tự hỏi câu này đang trả lời gì cho câu trước: là kết quả, là phản lại, là thêm vào hay là ví dụ. Hỏi quen rồi, bảng sẽ tự nằm trong đầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138