MachLac.comMạch Lạc
Luyện mạch lạc mỗi ngày

Luyện nói mạch lạc mỗi ngày: năm bài tập mười phút cho người đi làm

Năm bài tập, mỗi bài hai phút, chen vào ngày làm việc: câu chốt trước cuộc gọi, kể lại buổi sáng, giải thích việc cho người ngoài nghề, nghe lại và gạch câu thừa.

Vietnamese office worker walking along a leafy sidewalk during the morning rush, talking quietly to herself while holding a takeaway coffee, soft backlight, shot from behind

Muốn nói mạch lạc hơn, người đi làm không cần một khoá học dài mà cần mười phút mỗi ngày, chia thành năm bài tập nhỏ chen vào những lúc vốn đã phải nói: trước cuộc gọi, sau buổi sáng, khi giải thích việc cho người khác. Năm bài dưới đây luyện năm thói quen riêng: chốt điều chính trước, kể theo thứ tự, nói cho người ngoài nghề hiểu, trả lời bằng khung ba phần, và tự nghe lại để cắt câu thừa.

Không bài nào cần dụng cụ đặc biệt. Một cuốn sổ nhỏ, chiếc điện thoại để ghi âm và một người chịu nghe là đủ. Cái khó không nằm ở bài tập mà ở chỗ làm đều, vì mạch lạc là thói quen sắp xếp chứ không phải mẹo nhớ một lần là dùng mãi.

Vì sao mười phút mỗi ngày tốt hơn một buổi dài cuối tuần

Mạch lạc khi nói phụ thuộc vào một việc diễn ra rất nhanh trong đầu: chọn điều nói trước, điều nói sau, và bỏ điều gì đi. Lúc trò chuyện thật, việc đó chỉ có vài giây. Người đã quen sắp xếp làm nó gần như tự động; người chưa quen thì nói trước, sắp sau, và người nghe phải chịu phần lộn xộn. Muốn việc sắp xếp chạy tự động, cần lặp lại nó nhiều lần trong những hoàn cảnh giống đời thật, chứ không phải ngồi học lý thuyết một lần thật lâu.

Một buổi luyện ba tiếng vào Chủ nhật cho cảm giác chăm chỉ, nhưng sang thứ Hai người ta lại nói theo nếp cũ, vì cái được luyện nằm tách khỏi những cuộc nói chuyện thật trong tuần. Mười phút chia nhỏ thì khác: mỗi bài tập dính vào một việc vốn đã có trong ngày, như gọi điện cho khách, báo cáo với trưởng nhóm, kể chuyện với người nhà. Bài tập trở thành một phần của việc thật, và việc thật trở thành buổi luyện.

Còn một lý do thực tế hơn. Người đi làm ít khi có cả tiếng rảnh liền, nhưng ai cũng có những khoảng hai phút: chờ thang máy, chờ cơm hâm, ngồi xe buýt. Năm bài dưới đây được thiết kế vừa khít những khoảng đó, làm xong không ai biết mình vừa luyện.

Bài một: câu chốt trước khi mở lời, hai phút

Trước một cuộc gọi, một tin nhắn quan trọng hay lúc bước vào phòng trưởng nhóm, dừng lại và nói thầm một câu duy nhất: sau cuộc nói chuyện này, người kia cần biết điều gì hoặc cần làm gì. Câu đó gọi là câu chốt. Ví dụ giả định: "Lô hàng giao trễ hai ngày, mình cần anh đồng ý báo khách hôm nay." Hoặc: "Bản báo giá đã xong, chị chỉ cần xem mục ba."

Bài tập này nghe đơn giản nhưng thường lộ ra một sự thật khó chịu: nhiều lần mình định gọi điện mà không nói được câu chốt. Đó chính là những cuộc gọi dễ thành lan man, vì người nói vừa nói vừa tìm xem mình muốn gì. Khi không chốt được trong một câu, hãy dành thêm ba mươi giây tự hỏi: mình đang báo tin, đang xin ý kiến, hay đang nhờ việc? Ba loại này cần ba cách mở đầu khác nhau.

Khi đã có câu chốt, cố gắng nói nó trong hai câu đầu tiên của cuộc trò chuyện, sau lời chào. Phần giải thích đi sau. Người nghe biết đích đến thì theo dõi phần giải thích dễ hơn nhiều, vì họ biết mỗi chi tiết đang phục vụ cho điều gì. Làm bài này ba bốn lần mỗi ngày, sau hai tuần nhiều người thấy mình tự động hỏi "câu chốt là gì" trước khi mở miệng.

Bài hai: kể lại buổi sáng theo đúng thứ tự, hai phút

Vào giờ nghỉ trưa, kể lại cho chính mình, hoặc cho một đồng nghiệp thân, những việc đã làm từ lúc tới chỗ làm. Luật duy nhất: kể theo đúng thứ tự thời gian, mỗi việc một câu, không quay lại chèn thêm. Nếu lỡ quên một việc ở giữa, không được nói "à quên, trước đó còn…", mà phải ghi nhớ chỗ mình bị hụt.

Bài tập này luyện trình tự thời gian, trật tự dễ nhất và cũng hay bị phá nhất. Khi kể chuyện thật, người ta thường nhảy tới phần gây ấn tượng rồi mới lùi về giải thích, kiểu "Sếp gọi lên, mà khoan, phải nói là từ sáng máy in đã hỏng…". Nói như vậy không sai, nhưng mỗi cú lùi bắt người nghe sắp lại dòng thời gian trong đầu. Luyện kể thẳng một mạch giúp mình biết rõ trình tự gốc, sau này muốn phá trình tự vì lý do nào đó thì phá có chủ ý.

Sau vài ngày, nâng độ khó: vẫn kể buổi sáng nhưng chỉ được dùng năm câu, nghĩa là phải chọn năm việc đáng kể nhất và bỏ phần còn lại. Đây là lúc bài tập chạm vào kỹ năng chọn lọc. Một buổi sáng có hai mươi việc vặt; người nghe chỉ cần biết những việc có hệ quả. Việc chọn ra năm việc bắt mình hỏi: việc nào dẫn tới việc nào, việc nào chỉ là nền.

Bài ba: giải thích một việc của nghề cho người ngoài nghề, hai phút

Chọn một việc mình làm hằng ngày mà người ngoài không hiểu, ví dụ đối chiếu công nợ, kiểm hàng nhập kho, lên lịch ca trực, rồi giải thích nó trong hai phút như đang nói với một người họ hàng lớn tuổi hỏi "con làm cái gì ở đó". Người nghe có thể là người thật trong nhà hoặc một người tưởng tượng; quan trọng là mình hình dung rõ họ không biết thuật ngữ.

Người giỏi chuyên môn thường nói rối nhất ở đúng phần mình giỏi, vì họ quên mất những bước mà với họ là hiển nhiên. Bài tập này buộc mình lộ ra những bước đó. Mỗi lần định dùng một từ nghề, dừng lại và thay bằng điều nó làm: thay "đối chiếu công nợ" bằng "so sổ của mình với sổ của khách xem hai bên ghi tiền nợ có khớp nhau không". Mỗi lần định nhảy qua một bước, hỏi xem người nghe có tự đoán ra được không.

Một cách tự kiểm là để ý xem mình có dùng ví dụ không. Lời giải thích cho người ngoài nghề gần như luôn cần một ví dụ cụ thể, kiểu "giống như hai vợ chồng cuối tháng ngồi so sổ chi tiêu". Không có ví dụ, lời giải thích dễ trôi thành chuỗi khái niệm. Có ví dụ đặt đúng chỗ, sau ví dụ là người nghe gật đầu. Thói quen này về sau giúp ích rất nhiều khi phải báo cáo với cấp trên không cùng chuyên môn hoặc nói chuyện với khách hàng.

Bài bốn: trả lời một câu hỏi bằng khung chốt, lý do, ví dụ

Mỗi ngày, chọn một câu hỏi người khác đã hỏi mình, hoặc tự đặt một câu kiểu "nên đi làm bằng xe máy hay xe buýt", rồi trả lời trong khoảng một phút theo khung ba phần. Phần một: câu trả lời thẳng, một câu. Phần hai: lý do chính, một đến hai câu. Phần ba: một ví dụ hoặc một tình huống cụ thể làm lý do đó dễ tin. Nếu còn thời gian, thêm một câu nhắc lại câu trả lời.

Khung này chống lại thói quen phổ biến nhất của lời nói lan man: bắt đầu từ bối cảnh rồi mới đi dần tới câu trả lời. Khi bị hỏi "dự án chừng nào xong", câu trả lời lan man bắt đầu bằng "Dạ, tuần trước bên thiết kế có gửi lại, mà bản đó còn thiếu…", trong khi người hỏi chỉ chờ một ngày. Câu trả lời theo khung sẽ là: "Dạ thứ Sáu tuần sau. Lý do là bên thiết kế mới gửi bản sửa, nhóm cần ba ngày để làm theo. Lần trước sửa tương tự cũng mất ba ngày."

Điều đáng để ý khi luyện là cảm giác hơi cụt lúc nói câu trả lời thẳng ngay đầu. Nhiều người thấy như vậy là thiếu lịch sự, nên rào đón trước. Thực tế người nghe hiếm khi thấy phiền khi nhận câu trả lời ngay; họ thấy phiền khi phải chờ. Nếu muốn mềm hơn, thêm một từ đệm nhẹ như "dạ" hoặc "theo mình thấy", chứ không cần cả một đoạn dẫn.

Bài năm: nghe lại và gạch một câu thừa, hai phút

Ghi âm một lần mình nói trong ngày: một tin nhắn thoại, một đoạn trình bày trong cuộc họp trực tuyến, hoặc đơn giản là chính bài tập số bốn. Buổi tối, nghe lại một lần, không sửa giọng, không để ý cách phát âm, chỉ tìm đúng một câu có thể bỏ đi mà ý không mất gì. Thường câu đó là câu lặp lại điều vừa nói bằng lời khác, hoặc một chi tiết phụ kể ra vì sợ người nghe thiếu thông tin.

Chỉ tìm một câu, không phải tất cả. Lý do là nghe lại giọng mình vốn đã khó chịu với nhiều người, nếu biến buổi nghe thành buổi bới lỗi thì sau ba ngày sẽ bỏ. Tìm một câu thừa là việc nhỏ, làm được, và tích luỹ dần thành con mắt biên tập lời nói của chính mình. Sau một thời gian, mình bắt đầu nghe ra câu thừa ngay khi đang nói, rồi dần dần không nói nó ra nữa.

Song song, để ý những từ đệm lặp lại như "kiểu là", "thì là", "xong rồi". Không cần diệt sạch chúng, vì lời nói tự nhiên luôn có chút đệm. Nhưng khi một từ đệm xuất hiện mỗi câu một lần, nó thường là dấu hiệu mình đang nói mà chưa biết câu tiếp theo là gì. Lúc đó cách sửa không nằm ở việc cấm từ đệm mà ở chỗ quay về bài một: biết câu chốt trước khi nói.

Xếp năm bài vào một ngày làm việc

Bảng dưới là một cách xếp gợi ý; mỗi người đổi giờ cho hợp lịch của mình, miễn đủ năm bài và mỗi bài gắn với một việc vốn có trong ngày.

Lúc trong ngàyBài tậpGắn với việc gì
Trước cuộc gọi đầu tiênCâu chốtCuộc gọi, tin nhắn, lúc gặp trưởng nhóm
Giờ nghỉ trưaKể lại buổi sáng theo thứ tựTrò chuyện với đồng nghiệp hoặc tự nói thầm
Trên đường vềGiải thích một việc của nghềTưởng tượng nói với người thân lớn tuổi
Bữa tốiTrả lời theo khung ba phầnCâu hỏi của người nhà hoặc tự đặt
Trước khi ngủNghe lại, gạch một câu thừaMột đoạn ghi âm trong ngày

Dấu hiệu tiến bộ không phải là cảm giác "nói hay hơn" mà là những thay đổi nhỏ đo được: người khác ít hỏi lại "ý anh là sao" hơn, cuộc gọi ngắn hơn mà việc vẫn xong, tin nhắn thoại không phải gửi thêm tin thứ hai để bổ sung. Ghi lại mỗi tuần một dòng những điều này, sau một tháng nhìn lại sẽ thấy rõ hơn mọi lời tự đánh giá.

Nếu một tuần quá bận, giữ lại riêng bài một. Câu chốt trước khi mở lời là thói quen có lợi nhất trong năm bài, vì nó sửa được gốc của phần lớn lời nói lan man.

Câu hỏi thường gặp

Luyện nói mạch lạc bao lâu thì thấy khác?

Mỗi người một khác, nhưng nhiều người làm đều năm bài trong khoảng hai đến bốn tuần đã thấy mình tự hỏi câu chốt trước khi nói. Thay đổi rõ nhất thường là người khác ít hỏi lại hơn, cuộc gọi ngắn hơn mà việc vẫn xong.

Không có ai nghe thì luyện nói mạch lạc thế nào?

Phần lớn bài tập làm một mình được: nói thầm câu chốt, tự kể lại buổi sáng, ghi âm rồi nghe lại. Riêng bài giải thích cho người ngoài nghề có thể tưởng tượng người nghe, miễn hình dung rõ họ không biết thuật ngữ của mình.

Có cần ghi âm mỗi ngày không?

Không bắt buộc, nhưng ghi âm là cách duy nhất để nghe lời mình như người khác nghe. Nếu thấy ngại, có thể ghi âm hai ba lần một tuần và mỗi lần chỉ tìm một câu thừa, như vậy vừa đủ để thấy tiến bộ mà không mệt.

Nói nhanh có phải là nói không mạch lạc?

Không hẳn. Nói nhanh mà các ý đi đúng thứ tự, có câu chốt rõ thì người nghe vẫn theo kịp. Nói nhanh chỉ thành vấn đề khi các ý nhảy lung tung, vì người nghe không còn thời gian tự ghép lại thứ tự giúp mình.

Nói thẳng câu trả lời ngay đầu có bị coi là cộc lốc không?

Thường là không, nếu giọng nói vẫn nhẹ nhàng và có một từ đệm lịch sự. Người nghe phiền khi phải chờ đợi câu trả lời nhiều hơn là khi nhận nó ngay. Phần lý do và ví dụ đi sau sẽ làm câu trả lời bớt khô.

Bận quá thì giữ bài tập nào?

Giữ bài câu chốt trước khi mở lời. Nó chỉ tốn vài giây trước mỗi cuộc gọi hay tin nhắn và sửa được gốc của phần lớn lời nói lan man, vì người nói biết đích đến trước khi bắt đầu đi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138