MachLac.comMạch Lạc
Kể chuyện bằng lời

Bị cắt ngang khi đang kể: quay lại đúng chỗ mà không bắt đầu lại từ đầu

Đang kể thì bị hỏi chen, điện thoại reo, con gọi. Cách ghim chỗ đang dừng, trả lời câu chen thật ngắn, quay lại bằng một câu móc và nối mạch không phải kể lại từ đầu.

Vietnamese grandmother on a wooden porch telling a story to two adults, a toddler tugging her sleeve mid-sentence, her hand paused in the air, faces softly blurred, morning light

Khi đang kể mà bị cắt ngang, hãy ghim chỗ mình đang dừng bằng một từ khoá trong đầu trước khi quay sang việc chen vào, xử lý phần chen thật ngắn, rồi quay lại bằng một câu móc nhắc lại đúng điểm vừa dừng, như "quay lại chuyện lúc xe hỏng nhé", thay vì kể lại từ đầu hoặc bỏ dở luôn.

Trong đời thường, hiếm có câu chuyện nào được kể liền một mạch. Người nghe hỏi lại, trẻ con gọi, điện thoại reo, nồi canh sôi, có người mới bước vào. Người kể giỏi không phải là người không bao giờ bị cắt ngang, mà là người cắt ngang xong vẫn nối lại được mà người nghe không thấy hụt. Phần dưới chia ra từng kiểu cắt ngang và cách xử lý.

Bốn kiểu cắt ngang thường gặp

Người nghe hỏi lại vì chưa hiểu. "Khoan, cái ông đó là ai?" Đây là kiểu cắt ngang tốt nhất, vì nó cho thấy người nghe đang theo dõi và muốn hiểu. Nó cũng là tín hiệu lời kể đã bỏ sót một thông tin nền.

Người nghe chen chuyện của họ. "À, hôm trước mình cũng gặp y chang." Người nghe đang đồng cảm, nhưng nếu họ kể tiếp chuyện của họ, câu chuyện ban đầu có nguy cơ bị bỏ quên hẳn.

Việc bên ngoài chen vào. Điện thoại, khách tới, trẻ con cần gì đó. Câu chuyện bị dừng hẳn một lúc, có khi vài phút, và khi quay lại cả người kể lẫn người nghe đều đã mất một phần mạch.

Người thứ ba bước vào giữa chừng. Có người vừa đến và hỏi "đang nói gì đấy". Kiểu này đòi hỏi tóm phần đã qua cho người mới, một kỹ năng riêng sẽ cần thêm vài câu.

Vì sao cần phân biệt. Mỗi kiểu cần một cách nối lại khác nhau. Kiểu thứ nhất nối lại gần như ngay, kiểu thứ hai cần khéo léo kéo về, kiểu thứ ba cần nhắc lại nhiều hơn, kiểu thứ tư cần tóm.

Ghim chỗ đang dừng trước khi quay sang việc khác

Khoảnh khắc quan trọng nhất là ngay lúc bị cắt ngang. Trong một hai giây đó, trước khi trả lời câu hỏi hay nhấc điện thoại, hãy chọn một từ khoá cho chỗ mình đang dừng: "xe hỏng", "bà chủ nhà", "giấy báo". Nhẩm thầm từ đó một lần. Nó giống như kẹp một mẩu giấy vào trang sách đang đọc dở.

Lý do cần ghim là vì trí nhớ ngắn rất dễ bị đẩy đi. Khi tâm trí phải xử lý việc mới, như trả lời câu hỏi hay nghe điện thoại, những gì đang giữ trong đầu về câu chuyện bị thay thế. Năm phút sau, người kể chỉ còn nhớ mang máng "mình đang kể chuyện chuyến đi", không còn nhớ đang ở đoạn nào. Từ khoá là sợi dây kéo cả đoạn về.

Nếu sự gián đoạn có thể kéo dài, như phải đứng dậy đi mở cửa, nên nói to từ khoá ra: "Khoan, đoạn xe hỏng mình kể tiếp sau nhé." Câu này ghim chỗ dừng cho cả người kể lẫn người nghe, và khi quay lại, một trong hai người sẽ nhắc được.

Người hay quên có thể thử thói quen này trong vài ngày: mỗi lần bị ngắt lời, dù là chuyện nhỏ, đều tự nhẩm một từ khoá. Sau một thời gian, việc ghim trở thành phản xạ, không còn tốn công nghĩ, và cảm giác "mình đang nói gì ấy nhỉ" xuất hiện ít hơn hẳn.

Xử lý phần chen thật ngắn

Với câu hỏi lại vì chưa hiểu, trả lời đúng điều được hỏi trong một hai câu, không nhân dịp đó kể thêm. "Ông đó là chủ nhà trọ, người cho mình mượn xe." Xong, quay lại chuyện. Nếu câu trả lời mở ra một nhánh dài, như phải kể chuyện ông chủ nhà trọ từ đầu, cân nhắc chỉ nói phần đủ để hiểu và hẹn nhánh dài vào lúc khác.

Với người nghe chen chuyện của họ, đáp lại sự đồng cảm bằng một câu ngắn, "Thế à, vậy là ai cũng từng dính", rồi kéo về: "Mà lần của mình còn tệ hơn, nghe tiếp này." Nếu họ thật sự muốn kể chuyện của họ, có thể nhường: "Bạn kể đi, xong mình kể nốt." Điều quan trọng là nói rõ chuyện cũ chưa xong để cả hai cùng nhớ quay lại.

Với việc bên ngoài, xử lý việc đó trọn vẹn rồi mới quay lại. Đừng vừa nghe điện thoại vừa kể tiếp, vì cả hai việc đều hỏng. Người nghe hiểu và sẵn sàng chờ một lời kể bị gián đoạn hơn là nghe một lời kể đứt quãng do người kể bị phân tâm.

Câu móc để quay lại

Câu móc là câu ngắn đưa cả người kể lẫn người nghe về đúng chỗ đã dừng. Nó nhắc lại vừa đủ để người nghe nối được, không kể lại toàn bộ. Một số mẫu dùng được trong nhiều tình huống:

  • "Quay lại chuyện lúc xe hỏng nhé, lúc đó trời bắt đầu tối…" — nhắc từ khoá, rồi nói câu cuối cùng trước khi bị ngắt.
  • "Nãy mình đang kể tới đoạn bà chủ nhà ra mở cửa…" — dùng khi gián đoạn hơi lâu, cần nhắc rõ hơn.
  • "Vậy là, như mình nói, cuối cùng giấy báo cũng tới. Rồi…" — dùng khi câu chen đã làm loãng, cần chốt lại điểm trước rồi đi tiếp.
  • "Đến đâu rồi nhỉ, à, đoạn mọi người đang chờ ở bến…" — dùng khi chính người kể cũng hơi quên, tự nhiên và không gượng.
  • "Thôi mình kể nhanh đoạn cuối…" — dùng khi gián đoạn đã quá lâu và thời gian còn ít, chọn nhảy tới phần kết.

Câu móc nên kết thúc bằng một mảnh thông tin cũ người nghe đã biết, rồi câu kế tiếp mới là thông tin mới. Theo đúng quy luật thông tin cũ trước, mới sau, người nghe có điểm tựa để bước tiếp. Câu móc chỉ có thông tin mới, như "rồi bà ấy cho mượn chìa khoá", khiến người nghe phải tự lục lại xem bà ấy là ai.

Khi bị kéo sang chuyện khác quá lâu

Có lúc sự gián đoạn kéo dài mười, mười lăm phút, mọi người đã nói qua mấy chuyện khác. Lúc này quay lại câu chuyện cũ bằng câu móc thường không đủ, vì người nghe đã quên gần hết phần đầu. Có hai lựa chọn: tóm phần đã kể trong hai ba câu rồi kể tiếp, hoặc chấp nhận bỏ.

Tóm trong hai ba câu nghĩa là chỉ nói lại khung: ai, đang gặp chuyện gì, đã tới đâu. "Chuyện mình đi Đà Lạt ấy, xe hỏng giữa đèo, trời tối, rồi có bà chủ nhà ở gần cho vào trú. Đoạn tiếp theo mới buồn cười." Từ đây kể tiếp phần còn lại. Không kể lại các chi tiết đã kể, người nghe sẽ nhớ ra khi nghe khung.

Chấp nhận bỏ cũng là một lựa chọn tốt. Nếu không khí đã khác, mọi người đang vui chuyện mới, cố kéo về chuyện cũ có thể làm người nghe thấy mình bị ép. Nói nhẹ một câu: "Chuyện xe hỏng hôm khác kể tiếp, đoạn cuối hay lắm." Câu chuyện không mất, chỉ chờ lần sau, và người nghe còn có lý do để hỏi lại.

Một lời kể giả định bị cắt ngang ba lần

Chị Hoa kể cho chồng nghe chuyện ở chợ sáng nay: "Sáng nay mình ra chợ, đang mua cá thì bà bán rau bên cạnh bị trượt chân…" Con gái nhỏ chạy vào: "Mẹ ơi, con tìm không thấy cái bút." Chị nhẩm thầm "trượt chân", chỉ cho con cái bút trên bàn, rồi quay lại: "Bà bán rau trượt chân, đúng lúc mình đang cầm túi cá…"

Chồng hỏi chen: "Bà bán rau nào, bà hay cho thêm hành ấy à?" Chị trả lời một câu: "Ừ, đúng bà đó." Rồi kể tiếp: "Mình vội đỡ bà, túi cá rơi xuống đất, con cá nhảy ra lăn tới tận hàng thịt." Đến đây điện thoại reo, chị nghe máy năm phút. Khi quay lại, chị không kể từ đầu mà dùng câu móc: "Đến đoạn con cá lăn sang hàng thịt nhé. Ông bán thịt nhặt lên, rửa sạch, trả lại, còn dặn lần sau buộc túi chặt vào."

Ba lần cắt ngang, ba cách xử lý khác nhau: với con thì xử lý việc trọn rồi quay lại bằng câu nhắc chi tiết vừa dừng; với câu hỏi chen thì trả lời một câu rồi đi tiếp ngay; với gián đoạn dài thì dùng câu móc nhắc đúng cảnh cuối. Người chồng nghe trọn câu chuyện mà không thấy hụt chỗ nào. Thử hình dung nếu sau cuộc điện thoại chị hỏi "nãy mình kể gì nhỉ" và bắt đầu lại từ chuyện ra chợ, người nghe sẽ phải nghe lại đoạn trượt chân lần thứ ba.

Kể sao cho dễ bị cắt mà không gãy

Có những người nghe hay chen, như trẻ nhỏ, người lớn tuổi, hoặc nhóm bạn đông vui. Với họ, thay vì cố giữ một lời kể dài liền mạch, hãy chủ động chia câu chuyện thành những khúc ngắn, mỗi khúc tự trọn vẹn: một sự việc, một kết quả nhỏ. Hết mỗi khúc, dừng một chút cho người nghe phản ứng.

Cách chia này có hai lợi ích. Người nghe có chỗ để chen mà không cắt ngang giữa câu. Và nếu có bị cắt, chỗ dừng luôn là ranh giới giữa hai khúc, nên việc quay lại dễ hơn rất nhiều so với dừng giữa một câu dài lưng chừng.

Với người lớn tuổi, những lần hỏi chen thường là hỏi lại vì nghe chưa rõ hoặc quên một chi tiết. Đừng tỏ ra sốt ruột. Trả lời chậm, rõ, nhắc kèm từ khoá của đoạn đang kể, rồi đi tiếp với nhịp chậm hơn một chút. Một lời kể bị hỏi lại nhiều lần mà người kể vẫn kiên nhẫn quay về đúng chỗ thường làm người lớn tuổi thấy được tôn trọng hơn mọi lời kể trơn tru.

Một thói quen nữa là nói câu khung ngay từ đầu, kiểu "chuyện lần mình đi Đà Lạt bị hỏng xe giữa đèo". Câu khung giống tựa đề, nó cho người nghe biết câu chuyện đi về đâu. Khi có gián đoạn, chỉ cần nhắc tựa đề là mọi người nhớ lại cả khung.

Câu hỏi thường gặp

Bị cắt ngang xong quên mất đang kể tới đâu thì làm sao?

Hỏi người nghe một cách tự nhiên, như vừa rồi mình kể tới đâu nhỉ. Người nghe thường nhớ chỗ dừng rõ hơn người kể vì họ không bị phân tâm bởi việc phải nói. Câu hỏi này cũng kéo họ quay lại câu chuyện cùng mình.

Người nghe liên tục chen chuyện của họ thì nên làm gì?

Đáp lại ngắn gọn để họ thấy được lắng nghe, rồi kéo về bằng câu như mà chuyện của mình còn đoạn này nữa. Nếu họ thật sự cần kể, nhường họ kể xong rồi hẹn quay lại. Không nên tranh lời, vì cả hai câu chuyện đều sẽ đứt.

Có nên kể lại từ đầu sau khi bị cắt ngang không?

Thường là không. Kể lại từ đầu tốn thời gian và làm người nghe đã nghe phần đầu thấy chán. Chỉ cần nhắc lại khung trong hai ba câu hoặc dùng câu móc nhắc đúng điểm vừa dừng, người nghe sẽ tự nối lại phần còn lại.

Kể chuyện cho trẻ nhỏ hay bị con hỏi chen thì xử lý thế nào?

Trả lời câu hỏi của con ngắn gọn, khen con chú ý, rồi quay lại bằng một câu móc rõ ràng. Có thể chia chuyện thành nhiều khúc ngắn và chủ động dừng sau mỗi khúc để con hỏi. Câu hỏi chen của trẻ là dấu hiệu con đang theo chuyện.

Đang kể thì có người mới đến hỏi đang nói gì, nên làm sao?

Tóm cho người mới trong hai ba câu: chuyện gì, đã tới đâu, rồi tiếp tục. Không kể lại toàn bộ vì những người đã nghe sẽ phải chờ lâu. Nếu người mới muốn biết chi tiết, có thể kể riêng cho họ sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138